TỪ đầu đến cuối, phương châm này ẩn sau tên của studio kiến trúc Séc-Việt ODDO Architects, có chi nhánh tại Hà Nội và Havířov. Kể từ khi thành lập vào năm 2016, công ty đã thực hiện nhiều dự án kiến trúc độc đáo và thu về nhiều giải thưởng quốc tế danh giá. Ngoài các hoạt động của nhóm Kiến trúc sư ODDO, câu chuyện về Marko Obtulović, người gốc Havířov, người đã thành lập xưởng vẽ thành công này cùng với vợ là Mai Lan Chi, cũng rất thú vị. Và quan điểm của ông về kiến trúc đương đại và văn hóa Việt Nam cũng vậy.
Một vài kiến trúc sư trẻ và tài năng gặp nhau khi học tại trường đại học ở Brno, Cộng hòa Séc. Sau đó, họ cùng nhau tích lũy kinh nghiệm nước ngoài ở Anh và Bỉ, nhưng điểm đến cuối cùng của họ là Việt Nam, nơi Mai Lan Chi có gia cảnh. Họ có được trải nghiệm đầu tiên về kiến trúc ở đất nước này tại xưởng kiến trúc Võ Trọng Nghĩa (VTN Architects) nổi tiếng, nơi Marek Obtulovič đã tham gia thiết kế gian hàng Việt Nam tại triển lãm thế giới EXPO ở Milan.
Tuy nhiên, vào năm 2016, Marek và Mai cùng với người bạn chung Nguyễn Đức Trung quyết định thành lập studio riêng, từ đó ODDO Architects ra đời. Kể từ đó, họ đã thực hiện nhiều dự án độc đáo, từ những ngôi nhà chật hẹp điển hình ở khu đô thị đông đúc đến phòng khám đa khoa y học cổ truyền. Cách tiếp cận kiến trúc của họ đã thu hút sự chú ý của các chuyên gia trên toàn thế giới và những thành công đầu tiên tại các cuộc thi quốc tế không mất nhiều thời gian. Năm 2021, ODDO Architects đã nhận được giải thưởng từ tạp chí Dezeen, ở hạng mục Studio kiến trúc mới nổi. Một thành công đáng kể khác là giành được giải thưởng trong cuộc thi quốc tế uy tín Giải thưởng Holcim tập trung vào các dự án có tầm nhìn hướng tới tính bền vững. ODDO Architects đã thành công ở hạng mục Châu Á-Thái Bình Dương nhưng cũng giành được huy chương đồng ở hạng mục thế giới.
Điều gì khiến studio ODDO Architects trở nên đặc biệt? Thiết kế và xây dựng ở Việt Nam có đặc thù gì? Và nền kiến trúc Séc và Việt Nam có thể học hỏi lẫn nhau điều gì? Marek Obtulovič, đồng sáng lập ODDO Architects, cũng sẽ trả lời những câu hỏi này trong cuộc phỏng vấn với České centrum Hà Nội.
Ban đầu, vợ chồng anh đã có những trải nghiệm đầu tiên về kiến trúc ở Châu Âu nhưng quyết định chọn Việt Nam là điểm đến cuối cùng. Bạn biết gì về kiến trúc Việt Nam trước khi bắt đầu làm việc tại đất nước này?
Tôi sẽ không nói dối, không có thông tin nào ở mức độ rộng hơn mười hai năm trước. Nhưng chúng tôi biết rõ về studio VTN Architects rất nổi tiếng của Việt Nam. Tuy nhiên, trước khi rời đi, chúng tôi đã nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về bối cảnh kiến trúc địa phương. Ban đầu chúng tôi đang quyết định giữa Việt Nam và Singapore. Cuối cùng, chúng tôi quyết định chọn Việt Nam và thật may mắn vì đã nhận được công việc tại VTN Architects, công ty mà chúng tôi đã biết rõ. Đó là một studio thực sự lộ thiên, nơi thực hiện một số dự án độc đáo, tập trung chủ yếu vào kiến trúc xanh, một yếu tố điển hình cũng là việc sử dụng tre trong các công trình xây dựng. Studio này đã làm rất tốt cho kiến trúc đương đại Việt Nam, đưa nó lên bản đồ quốc tế. Nhưng còn rất nhiều studio thú vị khác ở Việt Nam. Ở đây có rất nhiều sự cạnh tranh, người dân địa phương có sự quyết liệt nhất định và đang cố gắng khẳng định mình trên thị trường quốc tế. Khi nền kinh tế phát triển, nó cũng có tác động lớnđến xã hội, vì vậy đây là một môi trường rất năng động mang đến nhiều cơ hội cho các studio và kiến trúc sư, nhưng cũng có những điều chưa biết.
Việt Nam là một đất nước vô cùng phong phú và đa dạng về văn hóa, nơi truyền thống được tôn trọng. Mức độ cụ thể về văn hóa được phản ánh trong yêu cầu của khách hàng địa phương ở mức độ nào?
Chúng tôi có các đồng nghiệp người Việt, chúng tôi là công ty Việt-Séc. Khi chúng tôi có một khách hàng địa phương, chúng tôi sẽ đến đó cùng họ. Tất nhiên tôi là người nước ngoài nên chúng tôi được coi là quốc tế hơn. Điều cụ thể là chúng tôi thường làm việc với cả gia đình khách hàng, những người có liên quan theo một cách nào đó. Điều này có thể làm cho nó phức tạp, có nhiều biến số, mỗi thành viên trong gia đình có thể có những yêu cầu khác nhau. Nhìn bề ngoài, các khách hàng có vẻ rất tự do, nhưng cuối cùng bạn lại nhận thấy bản chất cốt lõi là bảo thủ. Ví dụ, chúng tôi thường gặp phải một vấn đề do phong thủy không phù hợp, mặc dù ngay từ đầu khách hàng thường nói với chúng tôi rằng điều này không quan trọng đối với họ. Nhưng trên thực tế nó rất quan trọng. Điều này là do khách hàng nhận thấy rằng gia đình và những người xung quanh họ không đồng tình với ý tưởng của họ và cuối cùng họ không thể chấp nhận được. Đây là một yếu tố hạn chế. Mặt khác, tình trạng phi chính thức ở Việt Nam có ảnh hưởng rất lớn. Có rất nhiều lựa chọn trong kiến trúc, không có gì cả.
Ngôi nhà gia đình TH house được xây dựng cho một gia đình bốn người và nằm ở khu vực đông dân cư của Hà Nội. Kết nối các thành viên trong gia đình là một yếu tố quan trọng của nó.
Một trong những dự án của bạn là trung tâm y học cổ truyền ở Hà Nội. Có lẽ người ta chú trọng nhiều đến phong thủy, phải không? Bạn nhớ dự án này như thế nào?
Đó là phòng khám đa khoa y học cổ truyền trực thuộc một bệnh viện lớn hơn. Từ quan điểm phong thủy, có những nguyên tắc nhất định liên quan đến năng lượng tiêu cực và những thứ tương tự. Nhưng nó không có gì to tát cả. Việc xây dựng nhà ở cá nhân thường khó khăn hơn nhiều. Khi đó là một dự án lớn hơn, một số quy trình nhất định được đặt ra rõ ràng nhưng đó không phải là hạn chế lớn. Ngược lại, chúng tôi rảnh tay hơn so với khi chúng tôi làm việc tại một bệnh viện như chúng tôi biết ở Cộng hòa Séc. Chúng tôi không cần phải tập trung quá nhiều vào việc vô trùng, chúng tôi có thể làm việc với các vật liệu khác nhau, tập trung vào cảm xúc, vào cácvvvvh môi trường ảnh hưởng đến tâm lý. Chúng tôi đã làm việc rất nhiều với các vật liệu tự nhiên truyền thống mà du khách có thể trải nghiệm. Do đó, môi trường đối với con người trong phòng khám đa khoa này có tác động hoàn toàn khác so với những gì chúng ta biết từ các cơ sở y tế vô trùng.
Dự án trung tâm y học cổ truyền “thể hiện sự kết hợp giữa các yếu tố con người, kiến trúc và tự nhiên, mỗi yếu tố đan xen và cân bằng triết lý y học cổ truyền”.
Cho đến nay chúng ta đã nói về việc anh bị ảnh hưởng như thế nào bởi văn hóa và truyền thống Việt Nam trong công việc của mình. Tuy nhiên, ảnh hưởng của nước ngoài và toàn cầu hóa ảnh hưởng đến kiến trúc Việt Nam ở mức độ nào? Có sự từ bỏ truyền thống, sự chuyển đổi kiến trúc địa phương do quốc tế hóa? Bạn có nghĩ có cơ hội kết nối nền kiến trúc Séc và Việt Nam không? Cảnh quan kiến trúc Séc có thể được lấy cảm hứng từ kiến trúc Việt Nam theo cách nào? Ngược lại, người Séc có gì để cống hiến cho kiến trúc Việt Nam không?
Kiến trúc Việt Nam có thể làm phong phú thế giới đặc biệt là với những ngôi nhà nhỏ. Đó là lý do tôi muốn mang một triển lãm về kiến trúc Việt Nam đến Cộng hòa Séc trong tương lai. Chủ đề về những ngôi nhà nhỏ có thể gây được tiếng vang mạnh mẽ. Và điều này không chỉ áp dụng cho Cộng hòa Séc, một bài báo về một trong những ngôi nhà nhỏ của chúng tôi cũng đã được xuất bản ở Hoa Kỳ. Một điều đặc biệt khác đối với kiến trúc địa phương là các tòa nhà địa phương đều có linh hồn. Tôi nghĩ nó liên quan nhiều đến truyền thống và tôn giáo. Ảnh hưởng văn hóa ở Việt Nam rất mạnh mẽ - điều này cũng được truyền sang các công trình, bao gồm cả cảm xúc. Ở Việt Nam, nhờ môi trường thân thiện và không khắt khe nên có thể tạo ra những điều thú vị cũng như cảm xúc. Đó là những gì chúng tôi cần ở Cộng hòa Séc, để mang cảm xúc vào không gian. Ở Cộng hòa Séc, chúng tôi khá vô trùng về mặt này. Điều gây được tiếng vang ở Việt Nam từ phía Séc là không gian công cộng. Chúng tôi có kinh nghiệm về việc này và chúng tôi có thể làm được. Tính bền vững cũng đang trở thành một chủ đề lớn. Một vấn đề thường gặp là Cộng hòa Séc chúng ta phản ứng chậm trước những thách thức này và khoảng trống được lấp đầy bởi những người chơi khác, người Nhật, người Hàn Quốc và những người khác. Chúng ta phải nắm bắt cơ hội kịp thời.
Được thiết kế cho một gia đình ba thế hệ, ngôi nhà đường hầm CH House của ODDO Architects rộng 4,2 mét và được lấy cảm hứng từ những ngôi nhà cổ truyền thống ở Hà Nội. Bên trong, nó mang đến một không gian mở hài hòa, tràn ngập ánh sáng tự nhiên.
Một trong những dự án lớn và dài hạn của bạn – Lá phổi xanh Hà Nội – cũng liên quan đến tính bền vững. Dự án này đã phát triển như thế nào và hiện nay nó đang ở giai đoạn nào?
Đó là phòng khám đa khoa y học cổ truyền trực thuộc một bệnh viện lớn hơn. Từ quan điểm phong thủy, có những nguyên tắc nhất định liên quan đến năng lượng tiêu cực và những thứ tương tự. Nhưng nó không có gì to tát cả. Việc xây dựng nhà ở cá nhân thường khó khăn hơn nhiều. Khi đó là một dự án lớn hơn, một số quy trình nhất định được đặt ra rõ ràng nhưng đó không phải là hạn chế lớn. Ngược lại, chúng tôi rảnh tay hơn so với khi chúng tôi làm việc tại một bệnh viện như chúng tôi biết ở Cộng hòa Séc. Chúng tôi không cần phải tập trung quá nhiều vào việc vô trùng, chúng tôi có thể làm việc với các vật liệu khác nhau, tập trung vào cảm xúc, vào cách môi trường ảnh hưởng đến tâm lý. Chúng tôi đã làm việc rất nhiều với các vật liệu tự nhiên truyền thống mà du khách có thể trải nghiệm. Do đó, môi trường đối với con người trong phòng khám đa khoa này có tác động hoàn toàn khác so với những gì chúng ta biết từ các cơ sở y tế vô trùng.
Dự án trung tâm y học cổ truyền “thể hiện sự kết hợp giữa các yếu tố con người, kiến trúc và tự nhiên, mỗi yếu tố đan xen và cân bằng triết lý y học cổ truyền”.
Cho đến nay chúng ta đã nói về việc anh bị ảnh hưởng như thế nào bởi văn hóa và truyền thống Việt Nam trong công việc của mình. Tuy nhiên, ảnh hưởng của nước ngoài và toàn cầu hóa ảnh hưởng đến kiến trúc Việt Nam ở mức độ nào? Có sự từ bỏ truyền thống, sự chuyển đổi kiến trúc địa phương do quốc tế hóa?
Ở Việt Nam có sự đa dạng rất lớn. Đó thực sự là một môi trường rất đa văn hóa với ảnh hưởng đa văn hóa lớn. Việt Nam đã chịu ảnh hưởng của các nền văn hóa khác nhau trong nhiều thế kỷ. Trong lịch sử, dưới sự cai trị của thực dân Pháp, sau đó là Mỹ, mà cả Liên Xô cũng có ảnh hưởng văn hóa rất lớn. Vì vậy, có sự pha trộn của nhiều nền văn hóa khác nhau trong môi trường xây dựng và truyền thống cũng được pha trộn vào đó - đặc biệt ở miền Bắc Việt Nam, truyền thống vẫn được đánh giá cao. Tuy nhiên, quá trình quốc tế hóa đang dần làm loãng nó, đặc biệt là trong giới trẻ. Thậm chí ngày nay, Nhật Bản vẫn có ảnh hưởng rất lớn đến kiến trúc ở Việt Nam, các kiến trúc sư đến từ Nhật Bản được mời tham dự các hội nghị lớn, cũng như các tập đoàn quốc tế, có những dự án quốc tế lớn. Tuy nhiên, trên cơ sở xây dựng cơ bản, đơn vị xây dựng chính của thành phố đang và sẽ là một ngôi nhà đường hầm hẹp điển hình. Quy hoạch không gian sẽ không thay đổi trong năm hoặc mười năm nữa. Vì vậy, các kiến trúc sư vẫn nên chú trọng đến điều này.
